Nhiều loại động vật quý hiếm như mèo rừng, cầy bạc má, mèo gấm, chồn họng vàng, loài lửng lợn, rắn hổ mang… đã được phát hiện và giám sát bằng công nghệ bẫy ảnh.
Bẫy ảnh không gây hại cho động vật hoang dã
Trên thế giới, từ lâu bẫy ảnh đã được sử dụng trong nghiên cứu bảo tồn động vật hoang dã, đặc biệt từ giai đoạn 1990 đến 2010 khi công nghệ pin dung lượng lớn và thẻ nhớ phát triển.
Tại Việt Nam, với sự hỗ trợ của các tổ chức phi chính phủ bảo tồn trong nước và quốc tế như WWF, SVW, FFI việc sử dụng bẫy ảnh “camera trap” đã được thực hiện ở một số Vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên trong giai đoạn từ 2010 đến nay. Với lợi thế “không xâm lấn, ít gây stress cho động vật hoang dã, hoạt động liên tục 24/7 và hiệu quả ở địa hình hiểm trở”, bẫy ảnh đã trở thành phương tiện không thể thiếu trong giám sát, bảo tồn động vật hoang dã tại các khu rừng đặc dụng Việt Nam.
Cán bộ VQG Tam Đảo lắp bẫy ảnh nhằm phát hiện động vật hoang dã. Ảnh: V. Dũng.
Vườn quốc gia Tam Đảo (trên địa bàn 3 tỉnh Phú Thọ, Tuyên Quang và Thái Nguyên) là một trong các khu rừng đặc dụng, có hệ sinh thái động – thực vật phong phú, đa dạng ở nước ta. Để nâng cao giá trị đa dạng sinh học, Vườn đã áp dụng khoa học công nghệ vào phục vụ công tác giám sát, bảo tồn đa dạng sinh học. Trong đó, bẫy ảnh được xem là một trợ thủ đắc lực nhằm ghi nhận khu vực sinh sống, thành phần loài, mật độ phân bố cũng như tập tính sinh học loài.
Bẫy ảnh thực chất là một chiếc máy ảnh, phát ra chùm tia hồng ngoại, khi động vật hoang dã đi qua, bộ phận cảm ứng sẽ kích hoạt máy ảnh tự động chụp lại. Thường mỗi lần đặt bẫy ảnh ở Vườn Quốc gia Tam Đảo, máy ảnh hoạt động liên tục trong 60 ngày với chế độ chụp. Hết một đợt giám sát, cán bộ chuyên môn của Vườn sẽ đi kiểm tra, tải dữ liệu từ thẻ nhớ về máy tính, thiết bị di động để xây dựng cơ sở dữ liệu về các loài có mặt trong hệ sinh thái.
Mỗi lần đặt bẫy ảnh máy ảnh hoạt động liên tục trong 60 ngày với chế độ chụp. Ảnh: V. Dũng.
Phát hiện dấu vết sự sống của nhiều động vật quý hiếm
Theo ông Đặng Văn Thạch – Cán bộ Phòng Khoa học hợp tác quốc tế, Vườn Quốc gia Tam Đảo, vài năm trở lại đây, trong quá trình tuần tra rừng, các lực lượng đã phát hiện ra các khu vực có nhiều loại động vật quý hiếm phân bố. Sau quá trình nghiên cứu, lãnh đạo Vườn đã chỉ đạo Phòng đặt bẫy ảnh tại nhiều vị trí và phát hiện nhiều loại động vật quý hiếm đang cư trú tại Vườn Quốc gia như gà rừng, mèo rừng, rắn hổ mang, lợn rừng, gà rừng, chuột hươu, sóc, đồi các loài chim. Việc ghi nhận sự tồn tại các loài động vật hoang dã nói trên là minh chứng cho nỗ lực phục hồi các hệ sinh thái Tam Đảo.
“Nhờ có bẫy ảnh, chúng tôi đã chụp được những hình ảnh rất cụ thể của các loại động vật này. Từ đó, xây dựng phương án bảo tồn, bảo vệ chúng. Ngoài ra, chúng tôi còn có thể theo dõi được các loại động vật sau khi được tái thả lại Vườn Quốc gia Tam Đảo xem chúng có thích nghi được không? Bẫy ảnh được xem là công cụ mang lại nhiều lợi ích thiết thực nhất cho lực lượng quản lý và bảo vệ Vườn Quốc gia Tam Đảo”– ông Thạch nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Văn Minh – Phó Trạm trưởng Trạm kiểm lâm Km13 cho biết, Trạm thường xuyên phối hợp với Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế của vườn để quay chụp, quan sát các tập tính của các sinh vật đặc hữu của Vườn Quốc gia Tam Đảo.
Sau mỗi đợt đặt bẫy ảnh, khoảng thời gian hồi hộp nhất với những cán bộ là xem thẻ nhớ của bẫy ảnh và vui mừng ghi nhận sự xuất hiện của động vật hoang dã.
Tại Vườn quốc gia Tam Đảo, nhiều loài trước đây thông qua đi điều tra thực địa đã không ghi nhận được trực tiếp. Tuy nhiên, hiện nay nhờ đặt bẫy ảnh, đã phát hiện ra dấu vết sự sống của nhiều loại động vật quý hiếm.
Nhờ sử dụng thiết bị bẫy ảnh VQG Tam Đảo đã phát hiện nhiều động vật quý hiếm. Ảnh: Vườn Quốc gia Tam Đảo
TS. Vương Tiến Mạnh – Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Tam Đảo cho biết: “Việc áp dụng công nghệ, khoa học kỹ thuật trong công tác bảo tồn và đa dạng sinh học là mô hình quản lý thông minh mà cả thế giới đang hướng đến. Chúng tôi đang áp dụng công nghệ bẫy ảnh để giám sát đa dạng sinh học tại nhiều các khu vực khác nhau theo các tuyến điều tra. Sau khi có kết quả quan sát, có dữ liệu đủ lớn chúng tôi sẽ xây dựng phương án quản lý, bảo tồn và nghiên cứu khoa học. Trong đó tăng cường lực lượng, tập trung quản lý, bố trí bảo vệ những nơi có nhiều loại động vật quý hiếm. Đồng thời, tập trung tuyên truyền đến người dân địa phương để cùng hỗ trợ bảo tồn các loại động vật quý hiếm”.
Không chỉ tại Vườn Quốc gia Tam Đảo, với phương pháp đặt bẫy ảnh, nhiều loài động vật quý hiếm cũng đã được ghi nhận xuất hiện trong tự nhiên ở các khu vực khác. Mới đây nhất, phương pháp này đã giúp phát hiện gà lôi lam hồng tía sinh sống khỏe mạnh trong rừng tự nhiên tại Vườn quốc gia Chư Mom Ray (Quảng Ngãi), ghi nhận 23 loài nằm trong sách đỏ như mèo gấm, chồn họng vàng, loài lửng lợn hay loài mang thường… tại Vườn Quốc gia Pù Mát (Nghệ An).
