Việt Nam có 9 khu Ramsar với hơn 120.500ha đất ngập nước, không chỉ bảo tồn đa dạng sinh học mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
Trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, các khu Ramsar không chỉ là nơi lưu giữ đa dạng sinh học mà còn được xem là những “lá chắn xanh” góp phần bảo vệ môi trường và sinh kế cộng đồng.
Kết nối 9 khu Ramsar tạo “lá chắn xanh” cho tương lai
Sau hơn 35 năm tham gia Công ước Ramsar, Việt Nam hiện có 9 khu Ramsar với tổng diện tích hơn 120.500ha. Đây là những vùng đất ngập nước được quốc tế công nhận có tầm quan trọng đặc biệt về sinh thái. Đây là nơi sinh sống của hàng nghìn loài động, thực vật, trong đó có nhiều loài nguy cấp, quý hiếm cần được ưu tiên bảo tồn.
Ông Bùi Chính Nghĩa, Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học. Ảnh: Lê Bình.
Nếu như trước đây các khu Ramsar thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ bảo tồn thiên nhiên, thì hiện nay vai trò của các hệ sinh thái đất ngập nước đang được mở rộng hơn rất nhiều. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, những vùng đất ngập nước được ví như các “lá chắn xanh” giúp giảm thiểu tác động của thiên tai, điều hòa nguồn nước, hấp thụ và lưu trữ carbon, bảo vệ bờ biển cũng như duy trì sinh kế cho hàng triệu người dân.
Ông Bùi Chính Nghĩa, Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học cho biết, các khu Ramsar không chỉ là di sản thiên nhiên quý giá mà còn là nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế – xã hội của nhiều địa phương.
“Các khu Ramsar của Việt Nam đang cung cấp nhiều dịch vụ hệ sinh thái thiết yếu, từ điều tiết nguồn nước, giảm thiểu rủi ro thiên tai đến hỗ trợ sinh kế cộng đồng. Đây là những giá trị không dễ đo đếm bằng tiền nhưng có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển bền vững”, ông Nghĩa nhận định.
Tuy nhiên, cũng như nhiều quốc gia trên thế giới, các vùng đất ngập nước của Việt Nam đang phải đối mặt với hàng loạt sức ép. Biến đổi khí hậu, nước biển dâng, xâm nhập mặn, ô nhiễm môi trường, khai thác tài nguyên quá mức hay áp lực phát triển hạ tầng đang tác động trực tiếp đến chất lượng các hệ sinh thái.
Nhiều khu Ramsar cũng gặp khó khăn về nguồn lực tài chính, năng lực giám sát, cập nhật dữ liệu đa dạng sinh học và cơ chế phối hợp giữa các ngành, các địa phương. Đây là những thách thức không thể giải quyết riêng lẻ mà đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, các ban quản lý khu bảo tồn, tổ chức bảo tồn và cộng đồng địa phương.
Chính vì vậy, việc tăng cường liên kết giữa các khu Ramsar đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo các chuyên gia và đại diện 9 khu Ramsar trên cả nước, bên cạnh việc chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, các khu Ramsar cần từng bước thống nhất các công cụ kỹ thuật trong giám sát đa dạng sinh học, phục hồi hệ sinh thái, cập nhật dữ liệu và đánh giá hiệu quả quản lý.
Một trong những nội dung trọng tâm được thảo luận tại hội thảo lần này là hoàn thiện các hướng dẫn kỹ thuật liên quan đến giám sát đa dạng sinh học, phục hồi đất ngập nước, cập nhật Phiếu thông tin Ramsar (RIS) và xây dựng hệ thống báo cáo định kỳ.
Ông Văn Ngọc Thịnh, Tổng Giám đốc WWF-Việt Nam cho rằng, các khu Ramsar không tồn tại độc lập mà có mối liên hệ chặt chẽ với hệ thống sông ngòi, nguồn nước và sinh kế của cộng đồng xung quanh.
Theo ông Thịnh, bảo tồn đất ngập nước không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và tạo sinh kế bền vững cho người dân. Đây cũng là lý do WWF-Việt Nam cùng các đối tác đang triển khai nhiều chương trình phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước tại các khu Ramsar của Việt Nam.
Thông qua nhiều chương trình bảo tồn, WWF-Việt Nam góp phần kết nối các khu Ramsar, thúc đẩy quản lý bền vững và phát huy giá trị của các hệ sinh thái đất ngập nước. Ảnh: Lê Bình.
Theo các chuyên gia, bảo tồn thiên nhiên ngày nay không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn hệ sinh thái nguyên vẹn, mà còn phải tạo ra giá trị kinh tế, sinh kế và sự đồng thuận của cộng đồng để công tác bảo tồn có thể duy trì lâu dài.
Hệ thống Ramsar của Việt Nam đang ngày càng khẳng định vai trò như những “lá chắn xanh” bảo vệ môi trường sống và hỗ trợ phát triển bền vững. Việc kết nối, chia sẻ kinh nghiệm giữa các khu Ramsar là bước đi cần thiết để gìn giữ nguồn vốn tự nhiên cho các thế hệ tương lai.
Từ Hội thảo, các khuyến nghị về kỹ thuật, cơ chế phối hợp và huy động nguồn lực sẽ tiếp tục được tổng hợp, hoàn thiện để đề xuất với các cơ quan quản lý nhà nước. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của hệ thống Ramsar trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện các cam kết quốc tế về bảo tồn thiên nhiên và phát triển bền vững.
Tài sản xanh tạo nền tảng cho phát triển bền vững
TP.HCM được nhắc đến như một ví dụ điển hình về tiềm năng phát triển dựa trên các hệ sinh thái đất ngập nước.
Theo ông Nguyễn Khắc Pho, Giám đốc Ban Quản lý Vườn Quốc gia Côn Đảo, TP.HCM hiện sở hữu hệ thống tài nguyên thiên nhiên có quy mô đáng kể với khoảng 50.000ha rừng đặc dụng và phòng hộ, gần 86.000ha đất ngập nước cùng khoảng 65.000ha mặt nước tự nhiên.
“TP.HCM định hướng phát triển hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên và tăng trưởng kinh tế, trong đó các khu Ramsar được xem là nguồn lực quan trọng cho tương lai bền vững”, ông Bùi Minh Thạnh khẳng định. Ảnh: Lê Bình.
Trong đó có nhiều khu vực mang giá trị sinh thái đặc biệt như Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Cần Giờ, Khu Ramsar Vườn Quốc gia Côn Đảo, hệ sinh thái đất ngập nước hồ Dầu Tiếng hay vùng đất ngập nước ven sông Sài Gòn – Đồng Nai.
Riêng Vườn Quốc gia Côn Đảo hiện có diện tích gần 19.900ha, là một trong số ít khu bảo tồn của Việt Nam kết hợp cả bảo tồn rừng và bảo tồn biển. Được công nhận là khu Ramsar từ năm 2013, nơi đây đang lưu giữ nhiều hệ sinh thái đặc trưng cùng hàng nghìn loài động, thực vật trên cạn và dưới biển.
Đặc biệt, Côn Đảo là nơi bảo tồn quần thể rùa biển lớn nhất Việt Nam với trung bình khoảng 700 cá thể rùa mẹ lên đẻ trứng và khoảng 150.000 rùa con được thả về biển mỗi năm. Đây là những “tài sản xanh” có vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của thành phố.
Phát biểu tại hội thảo, ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM cho biết, chủ trương xuyên suốt của TP.HCM là không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng kinh tế trước mắt, mà hướng tới mô hình phát triển hài hòa giữa đô thị, nông thôn, biển và hải đảo.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng, các vùng đất ngập nước và các khu Ramsar không chỉ là nơi lưu giữ các hệ sinh thái quý giá mà còn là những “hạ tầng sinh thái tự nhiên” có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển bền vững. Những hệ sinh thái này góp phần điều hòa khí hậu, bảo vệ nguồn nước, hấp thụ carbon, giảm thiểu rủi ro thiên tai và nâng cao khả năng chống chịu trước các tác động của biến đổi khí hậu.
“Bảo tồn đất ngập nước ngày nay không còn là câu chuyện riêng của ngành môi trường hay bảo tồn thiên nhiên mà đã trở thành một trong những điều kiện nền tảng để bảo đảm tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và nâng cao chất lượng sống của người dân. Chính vì vậy, việc quản lý hiệu quả các khu Ramsar cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của từng địa phương, gắn chặt giữa bảo tồn tài nguyên thiên nhiên với mục tiêu phát triển lâu dài”, ông Thạnh cho biết.
TP.HCM xác định nguyên tắc xuyên suốt là bảo vệ tính toàn vẹn sinh thái của khu Ramsar, bảo đảm mọi hoạt động đầu tư, khai thác và phát triển đều nằm trong giới hạn chịu tải của hệ sinh thái, kiên quyết không đánh đổi môi trường, đa dạng sinh học và các giá trị tự nhiên để lấy tăng trưởng kinh tế ngắn hạn.
Khu Ramsar Vườn Quốc gia Côn Đảo là nơi lưu giữ hệ sinh thái rừng và biển đặc sắc với hàng nghìn loài động, thực vật, trong đó có nhiều loài nguy cấp, quý hiếm và quần thể rùa biển lớn nhất Việt Nam. Ảnh: Nguyễn Văn Vững.
Những năm gần đây, Vườn Quốc gia Côn Đảo cũng đang triển khai nhiều mô hình quản lý mới theo hướng kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Các đề án quản lý rừng bền vững, phát triển du lịch sinh thái, huy động nguồn lực xã hội cho công tác bảo tồn hay chuẩn bị tham gia thị trường tín chỉ carbon đang từng bước mở ra hướng đi mới cho khu Ramsar này.
Theo định hướng của TP.HCM, Côn Đảo sẽ tiếp tục được đầu tư theo hướng trở thành hình mẫu về quản trị khu bảo tồn hiện đại, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên và đa dạng sinh học. Đồng thời, TP.HCM ưu tiên phục hồi các hệ sinh thái biển, rừng ngập mặn, cỏ biển và các loài nguy cấp, quý hiếm.
“Thành phố cũng hướng tới phát triển du lịch sinh thái chất lượng cao, kinh tế tuần hoàn và các ngành kinh tế thân thiện với thiên nhiên, qua đó biến những giá trị sinh thái thành nguồn lực cho phát triển bền vững”, ông Thạnh cho biết thêm.
Theo nongnghiepmoitruong.vn
