Lào Cai đang chuyển hướng phát triển dược liệu từ mở rộng diện tích sang xây dựng vùng nguyên liệu chuẩn hóa, nâng giá trị chế biến và gắn sản xuất với thị trường.
Lào Cai đang có hơn 6.000ha dược liệu, sản lượng hàng năm đạt 30.000 tấn, giá trị sản xuất khoảng 900 tỷ đồng. Nhưng để những lợi thế này trở thành một ngành kinh tế chiến lược, địa phương xác định không thể tiếp tục chạy theo diện tích mà phải xây dựng vùng nguyên liệu có chất lượng, có tiêu chuẩn và gắn với doanh nghiệp, thị trường.
Tổ chức sản xuất dựa vào lợi thế tự nhiên
Lào Cai sở hữu điều kiện địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng và thủy văn đa dạng, đặc biệt là các vùng núi cao với những tiểu vùng khí hậu đặc thù. Đây là nền tảng để địa phương phát triển nhiều nhóm dược liệu quý, đặc hữu. Theo ông Nguyễn Thái Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai: “cùng với điều kiện tự nhiên, tỉnh Lào Cai cũng có một “kho tàng” tri thức bản địa về cây dược liệu của các dân tộc cũng đã được gìn giữ và lưu truyền lại qua nhiều đời”
Lào Cai có những vùng tiểu khí hậu đặc thù là nền tảng phát triển nhiều loại dược liệu quý, đặc hữu. Ảnh: Thanh Tiến.
Tuy nhiên, những lợi thế đó chưa tự động tạo thành một ngành sản xuất hàng hóa. Dược liệu tại Lào Cai vẫn đứng trước nhiều điểm nghẽn từ giống, vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất, chế biến đến thị trường. Trong đó, địa phương xác định giống và vùng nguyên liệu là hai vấn đề cần ưu tiên giải quyết trước, bởi đây là nền tảng để hình thành chuỗi giá trị. “Muốn phát triển được dược liệu hàng hóa thì trước hết phải có giống đúng loài, có nguồn gốc rõ ràng cũng như chất lượng ổn định”, ông Bình nhấn mạnh.
Điều này cho thấy cách tiếp cận đang được đặt ra không còn đơn thuần là trồng thêm cây thuốc. Vấn đề là phải xác định cây nào phù hợp với từng vùng sinh thái, xây dựng vùng nguyên liệu đủ quy mô, kiểm soát được chất lượng và tạo ra nguồn nguyên liệu ổn định cho chế biến.
Tập trung nguồn lực để hình thành những vùng nguyên liệu lớn
Một trong những thay đổi đáng chú ý trong định hướng của Lào Cai là chuyển từ tư duy mở rộng diện tích sang phát triển vùng nguyên liệu gắn với chuỗi giá trị.
Theo ông Nguyễn Thái Bình, tỉnh sẽ rà soát, xác định các vùng nguyên liệu phù hợp với từng nhóm cây, từng tiểu vùng sinh thái và nhu cầu thị trường; ưu tiên những loài có lợi thế, có giá trị và khả năng hình thành sản phẩm, chuỗi liên kết ổn định. Quan điểm này cũng được thể hiện rõ ở yêu cầu không phát triển dàn trải, mà tập trung nguồn lực để hình thành những vùng nguyên liệu có quy mô, chất lượng và tính ổn định.
Cùng với đó là chuẩn hóa từ đầu vào. Vùng sản xuất được định hướng phát triển theo các tiêu chuẩn phù hợp như GACP, quản lý mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng xuyên suốt từ giống, trồng, chăm sóc, thu hái đến chế biến. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với ngành dược liệu, bởi giá trị của cây thuốc không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở đúng loài, đúng vùng, đúng quy trình và khả năng kiểm soát chất lượng.
Thực tế tại Sa Pa, một số mô hình liên kết đã bắt đầu hình thành. Công ty TNHH MTV Traphaco Sa Pa hiện phát triển khoảng 50ha Atiso theo tiêu chuẩn GACP của Tổ chức Y tế thế giới, với 153 hộ dân tham gia chuỗi, trong đó hơn 80% là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Mông. Doanh nghiệp định hướng đến năm 2030 sẽ mở rộng vùng trồng lên 1.000ha. Mô hình này cho thấy khi vùng nguyên liệu được đặt trong một chuỗi liên kết, người dân không chỉ là người trồng mà trở thành một mắt xích trong quá trình sản xuất nguyên liệu cho doanh nghiệp.
Chính sách tạo động lực mới
Một động lực mới cho phát triển dược liệu là Nghị quyết 48-NQ/TƯ của Tỉnh ủy Lào Cai về phát triển dược liệu chiến lược giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2050 và Nghị quyết 24-NQ/TƯ của HĐND tỉnh về chính sách hỗ trợ phát triển dược liệu.
Nghị quyết 48 đóng vai trò định hướng chiến lược, đưa dược liệu từ lĩnh vực có tiềm năng thành ngành kinh tế chiến lược, gắn với chế biến, thị trường, khoa học công nghệ, bảo tồn đa dạng sinh học và sinh kế người dân. Theo ông Nguyễn Thái Bình, đây là sự thay đổi quan trọng trong tư duy phát triển dược liệu của tỉnh.
Nghị quyết 24 tập trung vào cơ chế hỗ trợ, tạo điều kiện để các định hướng về vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến và liên kết chuỗi được triển khai trên thực tế. Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đỗ Tiến Sĩ, Giám đốc Công ty Traphaco Sapa, cho rằng chính sách mới đã tạo khung phát triển tương đối toàn diện. Tuy nhiên, dược liệu cần được nhìn rộng hơn, trong đó chú trọng bảo tồn đa dạng sinh học và có thể kết hợp với du lịch để gia tăng giá trị cây thuốc bản địa, tạo thêm sinh kế cho cộng đồng.
Vì vậy, mỗi vùng nguyên liệu không chỉ cần xác định trồng cây gì, theo tiêu chuẩn nào mà còn phải có sản phẩm và đầu ra rõ ràng. Đây là điều kiện để thu hút doanh nghiệp đầu tư lâu dài và giúp người dân thực sự hưởng lợi từ chuỗi giá trị dược liệu.
Nguồn: Báo NN&MT
