Khu bảo tồn biển Cô Tô – Đảo Trần đánh dấu bước đi quan trọng của Quảng Ninh trong bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế biển bền vững.
Ngày 27/11/2025, UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành Quyết định số 4508/QĐ-UBND về việc thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô – Đảo Trần. Quyết định này thể hiện rõ sự chuyển dịch tư duy phát triển biển của tỉnh từ khai thác sang bảo tồn, từ lợi ích trước mắt sang lợi ích lâu dài, từ phát triển đơn thuần sang phát triển hài hòa giữa kinh tế, môi trường và xã hội.
Trong phạm vi Khu bảo tồn biển Cô Tô – Đảo Trần hiện có khoảng 60 hộ với 345 ngư dân hoạt động thủy sản. Ảnh: Nguyễn Thành.
Trong bối cảnh tài nguyên biển ngày càng chịu sức ép lớn từ biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và hoạt động khai thác quá mức, việc hình thành Khu bảo tồn biển Cô Tô – Đảo Trần mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần giữ gìn nguồn tài nguyên quý giá cho phát triển kinh tế biển trong tương lai.
Khu bảo tồn biển Cô Tô – Đảo Trần có tổng diện tích khoảng 18.400 ha, trong đó, 13.200 ha là diện tích các phân khu chức năng gồm phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, phân khu phục hồi sinh thái và phân khu dịch vụ – hành chính; vùng đệm rộng gần 5.200ha. Không gian bảo tồn bao trùm nhiều khu vực có giá trị sinh thái tiêu biểu như rạn san hô tại Cô Tô con, Thanh Lân, cụm đảo Hòn Ngựa, đảo Trần, Bắc Bồ Cát; các hệ sinh thái rừng ngập mặn, bãi triều rạn đá, thảm cỏ biển và quần thể thủy sinh vật phong phú.
Đây cũng là nơi sinh cư, di cư của nhiều loài sinh vật biển quý, hiếm như vích, đồi mồi, rùa da, cá heo trắng Trung Quốc, cá heo không vây… Việc bảo vệ các sinh cảnh này không chỉ mang giá trị sinh thái, mà còn có ý nghĩa chiến lược trong bảo vệ an ninh sinh thái biển đảo, phục vụ nghiên cứu khoa học và giáo dục môi trường.
Trao đổi về ý nghĩa của việc thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô – Đảo Trần, ông Phan Thanh Nghị, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh khẳng định, đây là minh chứng rõ nét cho quyết tâm chính trị của tỉnh trong bảo tồn, phục hồi và phát huy giá trị đa dạng sinh học biển gắn với phát triển kinh tế biển bền vững.
Theo ông Nghị, khu bảo tồn được thành lập nhằm bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên quan trọng, các loài, nguồn gen nguy cấp, quý, hiếm, đồng thời gìn giữ cảnh quan thiên nhiên đặc sắc của vùng biển Cô Tô – Đảo Trần để phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục, phát triển du lịch sinh thái phù hợp với các quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng – an ninh đã được phê duyệt.
“Việc thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô – Đảo Trần là bước cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước về phát triển bền vững kinh tế biển, phù hợp với Nghị quyết số 36-NQ/TW và các quy hoạch quốc gia về bảo vệ, khai thác nguồn lợi thủy sản, quy hoạch không gian biển”, ông Nghị nhấn mạnh.
Không dừng ở mục tiêu bảo tồn, khu bảo tồn biển còn được xác định là nền tảng để phát triển các giá trị không tiêu hao của biển, đặc biệt là du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm, du lịch mạo hiểm gắn với hệ sinh thái và cảnh quan đảo, qua đó tạo ra giá trị kinh tế bền vững, lâu dài.
Người dân Đặc khu Cô Tô thu gom rác trên bãi biển. Ảnh: Nguyễn Thành.
Bảo tồn để phục hồi nguồn lợi và ổn định sinh kế
Một trong những vấn đề then chốt khi thành lập khu bảo tồn biển là tác động đến sinh kế của người dân địa phương, nhất là các hộ ngư dân sống bằng nghề khai thác, nuôi trồng thủy sản ven bờ. Theo thống kê, trong phạm vi Khu bảo tồn biển Cô Tô – Đảo Trần hiện có khoảng 60 hộ với 345 ngư dân hoạt động thủy sản.
Theo ông Phan Thanh Nghị, trong ngắn hạn, việc phân vùng bảo vệ và kiểm soát hoạt động khai thác là cần thiết nhằm chấm dứt các hình thức khai thác mang tính tận diệt, bảo vệ những khu vực sinh thái nhạy cảm. Tuy nhiên, về dài hạn, khu bảo tồn sẽ góp phần phục hồi nguồn lợi thủy sản, tạo hiệu ứng lan tỏa sinh học, giúp ngư dân khai thác hiệu quả hơn tại các vùng biển lân cận, từ đó ổn định và nâng cao thu nhập.
Để bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu bảo tồn và sinh kế, giai đoạn 2026-2030, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ phối hợp triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ cộng đồng như xây dựng mô hình chuyển đổi sinh kế sang du lịch, nuôi trồng thủy sản sinh thái, dịch vụ phi nông nghiệp; đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm; hỗ trợ vay vốn đóng tàu công suất lớn phát triển khai thác xa bờ; chuyển giao kỹ thuật nuôi trồng thủy sản năng suất cao, thân thiện với môi trường.
Đây được xem là yếu tố then chốt để khu bảo tồn không trở thành “vùng cấm” đơn thuần, mà là không gian bảo tồn có sự tham gia, đồng thuận và hưởng lợi của cộng đồng địa phương.
Người dân Cô Tô sống dựa vào biển, từ việc đánh bắt thủy sản và các hoạt động khai thác du lịch. Ảnh: Nguyễn Thành.
Đồng thuận từ cơ sở
Từ góc độ quản lý địa phương, ông Đinh Đức Minh, Phó Chủ tịch UBND Đặc khu Cô Tô, cho biết, việc thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô – Đảo Trần là bước đi tất yếu trong tiến trình phát triển của đặc khu. Theo ông Minh, Cô Tô phát triển dựa vào biển, vì vậy, bảo vệ môi trường biển chính là bảo vệ sinh kế và tương lai của địa phương.
“Người dân Cô Tô ngày càng nhận thức rõ rằng giữ biển là giữ sinh kế. Khu bảo tồn biển không nhằm hạn chế sinh hoạt của người dân, mà hướng tới việc sử dụng tài nguyên biển một cách hợp lý, bền vững hơn”, ông Minh nhấn mạnh.
Thời gian qua, Đặc khu Cô Tô đã triển khai nhiều giải pháp bảo vệ môi trường biển như quản lý rác thải, giảm thiểu rác thải nhựa, tổ chức các hoạt động làm sạch bãi biển, huy động cộng đồng tham gia bảo vệ hệ sinh thái. Việc thành lập khu bảo tồn biển sẽ tạo ra khuôn khổ pháp lý đầy đủ, giúp công tác quản lý biển đảo bài bản, hiệu quả hơn, đồng thời mở ra dư địa phát triển du lịch sinh thái chất lượng cao.
Theo Quyết định thành lập, Khu bảo tồn biển Cô Tô – Đảo Trần sẽ triển khai 6 nhóm nhiệm vụ, dự án trọng tâm, với tổng nhu cầu kinh phí dự kiến khoảng 244,2 tỷ đồng, huy động từ ngân sách nhà nước, xã hội hóa và các nguồn hợp pháp khác. Nguồn lực này sẽ được ưu tiên cho bảo tồn hệ sinh thái, phục hồi đa dạng sinh học, phát triển cộng đồng, nâng cao năng lực quản lý và giáo dục môi trường.
Theo nongnghiepmoitruong.vn
