Vườn Quốc Gia Ba Vì được ví như ‘lá phổi xanh’ điều hòa khí hậu, bảo tồn nguồn gen quý hiếm, giữ nguồn nước ngầm khu vực thủ đô Hà Nội.
Bảo vệ “lá phổi xanh” cho Thủ đô
Nằm cách trung tâm Thủ đô Hà Nội chừng 60 km về phía Tây, dãy núi Tản Viên huyền thoại từ ngàn đời nay vẫn sừng sững như một bức tường thành thiên nhiên kỳ vĩ che chở cho toàn bộ đồng bằng Bắc Bộ.
Giữa biển mây bồng bềnh ôm trọn những đỉnh núi cao hơn một ngàn mét nơi đỉnh Vua, đỉnh Tản Viên, đỉnh Ngọc Hoa cùng soi bóng xuống dòng sông Đà hiền hòa, Vườn quốc gia Ba Vì hiện lên như một tấm thảm ngọc bích vô giá. Thế nhưng, ẩn sau màu xanh mượt mà và không gian tĩnh mịch thanh bình ấy, ít ai biết rằng nơi đây từng ghi dấu những ký ức rực lửa của một thời chiến tranh oanh liệt.
Lực lượng Kiểm lâm Vườn quốc gia Ba Vì tuần tra, bảo vệ rừng: Ảnh: Xuân Vũ.
“Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù”, những cánh rừng Ba Vì đã từng che chở cho các chiến sĩ Trung đoàn 141, Đại đoàn 312 trong Chiến dịch Hòa Bình năm xưa. Để rồi hôm nay, theo dòng chảy của thời gian, sự hồi sinh diệu kỳ của thiên nhiên cùng bàn tay chăm sóc, vun trồng của con người đã dần chữa lành tất cả.
Ông Trần Nho Quyết, Phó Giám đốc Vườn quốc gia Ba Vì cho biết: Bảo vệ Vườn quốc Gia Ba Vì là rất quan trọng vì nơi đây như là “lá phổi xanh” điều hòa khí hậu và bảo tồn nguồn gen quý hiếm với hàng trăm loài động thực vật trong Sách Đỏ, giữ nguồn nước ngầm, ngăn chặn xói mòn đất và bảo vệ các giá trị lịch sử, cảnh quan văn hóa lâu đời ngay gần Thủ đô Hà Nội.
Theo ông Quyết, Vườn quốc gia Ba Vì là một núi đất, được hình thành trên một dải núi từ sườn Tây sang sườn đông, trải dài trên địa giới hành chính trước đây là của tỉnh Hà Tây cũ, nay trực thuộc thành phố Hà Nội. Những năm chiến tranh, núi rừng Ba Vì từng oằn mình gánh chịu biết bao trận mưa bom bão đạn; vẫn còn di tích lịch sử, phế tích của thời Pháp do chiến tranh để lại.
Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, năm 1991 Thủ tướng Chính phủ phê chuẩn luận chứng kinh tế kỹ thuật và quyết định thành lập Rừng cấm quốc gia Ba Vì, nay là Vườn quốc gia Ba Vì. Vườn quốc gia Ba Vì là rừng đặc dụng với hệ sinh thái phong phú. Sau quá nhiều quyết định điều chỉnh về diện tích của Thủ tướng Chính phủ đối với diện tích của Vườn quốc gia Ba Vì, hiện nay tổng diện tích là 9.702,41 ha quản lý trên địa giới hành chính của thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ.
Đặc biệt là cột mốc lịch sử ngày 11/6/2026 đã mở ra một chương mới khi Thủ tướng Chính phủ Quyết định chuyển giao Vườn quốc gia Ba Vì về UBND thành phố Hà Nội trực tiếp quản lý.
Vườn quốc gia Ba Vì là chốn “bồng lai tiên cảnh” giữa lòng Thủ đô, nổi bật với rừng nguyên sinh xanh mát, mây mù bao phủ, khí hậu mát lạnh và những công trình kiến trúc cổ kính rêu phong, mang lại cảm giác bình yên tuyệt đối cho tâm hồn.
Ông Nguyễn Văn Đảm, Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Cơ động, Vườn quốc gia Ba Vì, cho rằng, chính vì giá trị của Vườn như vậy, nên cán bộ, nhân viên, lực lượng kiểm lâm luôn coi công tác bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng (BVR&PCCCR) là nhiệm vụ hàng đầu và quan trọng nhất. Vườn chỉ đạo các Trạm Kiểm lâm địa bàn thường xuyên tăng cường công tác BVR&PCCCR, nhất là vào mùa khô, thời kỳ cao điểm có nguy cơ xảy ra cháy rừng cao, ngăn chặn các hành vi vi phạm Luật Lâm nghiệp.
Ngay từ đầu năm Vườn đã chủ động xây dựng kế hoạch tuần tra, chú trọng vùng trọng điểm, vùng nguy cơ cao để có giải pháp triển khai, tuần tra kiểm soát hiệu quả. Chỉ tính riêng tháng 5/2026, Vườn quốc gia Ba Vì đã thực hiện 321 lượt tuần tra, với 92 tuyến tuần tra, với hàng chục ngày đêm cán bộ, nhân viên trên tuyến, tổng số trên 1.516 km đường tuần tra.
Những cánh rừng Vườn quốc gia Ba Vì được bảo vệ tốt, đã hình thành nên nhiều điểm du lịch sinh thái nổi tiếng, hấp dẫn du khách. Ảnh: Xuân Vũ.
Dựa vào cơ sở để giữ rừng
Ông Nguyễn Trọng Hải, Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Vân Hòa, Hạt Kiểm lâm Vườn quốc gia Ba Vì kể rằng, hàng tuần ông cùng 3 anh em trong đơn vị xây dựng kế hoạch thực hiện 3 tuyến tuần tra phối hợp và 2 tuyến tuần tra thường xuyên, kiểm lâm viên xuống kiểm tra mốc lâm phận cũng như phối hợp kiểm tra các chủ hộ thuê môi trường rừng và các hộ nhận khoán bảo vệ rừng, xây dựng kế hoạch bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng tại chỗ.
Trạm được giao quản lý địa bàn hơn 1.748 ha trên địa giới hành chính của xã Yên Bài. Khó khăn về bảo vệ rừng ở đây là, người dân bản địa sinh sống đông đúc ở vùng đệm, giáp với lâm phận vườn của Vườn quốc gia. Một số hộ dân khó khăn vẫn dùng củi khô, củi mục để làm chất đốt. Vào mùa nắng nóng, bà con vẫn có cái thói quen đi săn bắt con ong về để làm món ăn sinh hoạt. Có người lên rừng hái những lá thuốc nam về chữa bệnh theo truyền thống dân gian.
Những yếu tố đó luôn tiềm ẩn nhiều nguy cơ có thể xảy ra tác động đến tài nguyên rừng và gây nguy cơ cháy rừng. Mặc dù lực lượng kiểm lâm mỏng, song vẫn thực hiện nghiêm công tác tuần tra, bảo vệ rừng. Những ngày nắng nóng, khô hanh, Trạm Kiểm lâm Vân Hòa thường xuyên tổ chức những đợt cao điểm, kiểm lâm viên nằm tại chỗ ở các vùng trọng điểm, trực 24/24h, kịp thời cập nhật phương án để phòng nếu có xảy ra cháy rừng.
Theo ông Nguyễn Trọng Hải, lực lượng chức năng tập trung tuần tra bảo vệ rừng, phòng chống cháy và gắn kết sinh kế người dân vùng đệm, nếu dựa vào cấp ủy, chính quyền cơ sở và nhân dân để giữ rừng sẽ rất hiệu quả. Khi chính quyền quan tâm, phối hợp với lực lượng kiểm lâm trong tuần tra, truy quét, xử lý kịp thời các hành vi xâm hại đến tài nguyên rừng sẽ góp phần bảo vệ bền vững màu xanh của cánh rừng.
Những bước chân không mỏi của đội ngũ Kiểm lâm Vườn quốc gia Ba Vì đang hằng ngày tuần tra, bảo vệ rừng, góp phần mang lại giá trị lớn về điều hòa khí hậu như một lá phổi xanh, thanh lọc không khí và giảm bụi mịn cho khu vực Hà Nội. Đồng thời, bảo tồn hệ sinh thái đa dạng sinh học quý hiếm, phòng chống thiên tai, cung cấp nguồn nước sạch và phát triển du lịch sinh thái và nghiên cứu khoa học tầm cỡ quốc tế.
