Thực hiện Chương trình tái hoang dã động vật quy mô lớn, Vườn quốc gia Cúc Phương sẽ đưa khoảng 60 cá thể Hươu và Nai về vùng lõi của rừng. Đợt đầu tiên dự kiến được thực hiện vào ngày 29/6 với 19 cá thể.
Vườn quốc gia Cúc Phương triển khai chương trình tái hoang dã động vật quy mô lớn tại phân khu lõi của Vườn, với sự phối hợp và hỗ trợ kỹ thuật của Trung tâm bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam – Save Vietnam’s Wildlife (SVW).
Đây là hoạt động trọng tâm nhằm cụ thể hóa Kế hoạch hành động tái hoang dã của Vườn quốc gia Cúc Phương giai đoạn 2026–2035, tầm nhìn đến năm 2050, đồng thời góp phần thực hiện Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học và các cam kết của Việt Nam về bảo tồn thiên nhiên.
Chương trình đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy bảo tồn hiện đại tại Việt Nam, từ việc tập trung cứu hộ và bảo vệ cá thể sang phục hồi quần thể ngoài tự nhiên, khôi phục các chức năng sinh thái và nâng cao tính toàn vẹn của hệ sinh thái rừng.
Qua nhiều năm nghiên cứu và theo dõi, các nhà khoa học nhận định quần thể động vật ăn cỏ lớn trong hệ sinh thái rừng núi đá vôi Cúc Phương đã suy giảm đáng kể, ảnh hưởng tới quá trình phát tán hạt giống, tái sinh rừng và duy trì cân bằng sinh thái.
Trong giai đoạn đầu của chương trình, Vườn quốc gia Cúc Phương lựa chọn Hươu sao (Cervus nippon) và Nai (Rusa unicolor) là những loài ưu tiên để triển khai tái hoang dã. Đây là các loài động vật bản địa có vai trò quan trọng trong việc duy trì cấu trúc và động lực vận hành của hệ sinh thái rừng.
Theo kế hoạch, khoảng 60 cá thể hươu và nai sẽ được tái hoang dã theo lộ trình từng bước. Đợt đầu tiên dự kiến được thực hiện vào ngày 29/6/2026 với 19 cá thể, gồm 09 hươu sao và 10 nai.
Toàn bộ các cá thể được lựa chọn đều trải qua quá trình đánh giá nghiêm ngặt về sức khỏe, nguồn gen, hành vi và khả năng thích nghi với môi trường tự nhiên. Hồ sơ sinh học của từng cá thể được xây dựng đầy đủ nhằm bảo đảm quản lý nguồn gen hiệu quả, duy trì tính đa dạng di truyền và nâng cao khả năng tồn tại lâu dài của quần thể sau tái thả.
Áp dụng mô hình “thả mềm” theo tiêu chuẩn khoa học
Để nâng cao khả năng thích nghi và tỷ lệ sống sót sau tái thả, Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật Cúc Phương đã triển khai chương trình huấn luyện tập tính trước khi động vật trở về tự nhiên.
Các cá thể được giảm dần sự phụ thuộc vào con người, tăng cường khả năng tự tìm kiếm thức ăn, nhận biết nguồn nước, thích nghi với địa hình và hình thành các phản ứng sinh tồn cần thiết trong điều kiện hoang dã.
Khu vực được lựa chọn để triển khai chương trình là Trung tâm Bống, nằm sâu trong vùng lõi Vườn Quốc gia Cúc Phương. Đây là khu vực có sinh cảnh phù hợp, hệ sinh thái rừng thường xanh trên núi đá vôi đặc trưng, nguồn nước ổn định quanh năm, nguồn thức ăn tự nhiên phong phú và ít chịu tác động từ các hoạt động của con người, đáp ứng tốt các điều kiện phục vụ công tác theo dõi, giám sát và bảo vệ sau tái thả.
Mô hình “thả mềm” được áp dụng thông qua khu quây bán tự nhiên rộng khoảng 2.000 m². Sau thời gian thích nghi từ 30–40 ngày, các cá thể sẽ được tiếp cận hoàn toàn với môi trường rừng tự nhiên trước khi chấm dứt các hình thức hỗ trợ trực tiếp từ con người.
Đây là phương pháp đang được áp dụng rộng rãi trong nhiều chương trình tái thả động vật hoang dã trên thế giới nhằm giảm thiểu áp lực thích nghi đột ngột và tăng khả năng tồn tại của động vật sau tái thả.
Tăng cường bảo vệ sinh cảnh và giám sát sau tái thả
Song song với hoạt động tái hoang dã, Vườn quốc gia Cúc Phương triển khai đồng bộ các giải pháp bảo vệ sinh cảnh, quản lý và giám sát nhằm tạo điều kiện thuận lợi để các cá thể nhanh chóng thích nghi và phát triển trong môi trường tự nhiên.
Các lực lượng kiểm lâm và tuần tra chuyên trách tiếp tục tăng cường tuần tra, kiểm soát, tháo gỡ bẫy săn bắt trái phép, ngăn chặn các hành vi xâm hại động vật hoang dã, đồng thời ứng dụng hệ thống SMART trong quản lý tuần tra, giám sát tài nguyên rừng và phân tích dữ liệu phục vụ công tác bảo tồn.
Sau khi được tái thả, các cá thể sẽ được theo dõi liên tục thông qua vòng cổ định vị GPS, thiết bị VHF, hệ thống bẫy ảnh cùng các phương pháp giám sát sinh học hiện đại. Công tác theo dõi tập trung đánh giá khả năng thích nghi, phạm vi hoạt động, tập tính kiếm ăn, tình trạng sức khỏe, khả năng sinh sản và mức độ hòa nhập của các cá thể trong điều kiện tự nhiên.
Dữ liệu thu thập được sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để đánh giá hiệu quả chương trình tái hoang dã, hoàn thiện quy trình tái hoang dã và phục hồi quần thể động vật hoang dã tại Việt Nam.
Theo ông Nguyễn Văn Chính, Giám đốc Vườn quốc gia Cúc Phương, mục tiêu cuối cùng của công tác bảo tồn không chỉ là cứu hộ hay nuôi giữ động vật trong điều kiện bán hoang dã, mà là đưa chúng trở lại với thiên nhiên, nơi chúng có thể thực hiện đầy đủ vai trò sinh thái của mình.
“Việc tái hoang dã Hươu sao và Nai là bước khởi đầu cho quá trình phục hồi các mắt xích sinh thái quan trọng đã bị suy giảm trong nhiều năm qua”, ông Chính nói.
Theo tienphong.vn
