Trên thế giới hiện nay chỉ còn Việt Nam là nơi duy nhất có các quần thể voọc mông trắng sinh sống. Đây chính là “thành trì cuối cùng”, quan trọng của các cá voọc mông trắng cuối cùng trên thế giới.
Những cá thể cuối cùng trên thế giới
Mới đây, tại Ninh Bình, ông Tilo Nadler chuyên gia bảo tồn động vật hoang dã hàng đầu thế giới, đã có những chia sẻ về loài voọc mông trắng (loài linh trưởng đặc hữu quý hiếm nhất thế giới) và nơi cư trú quan trọng của những cá thể voọc mông trắng cuối cùng trên thế giới đang tồn tại ở Việt Nam.
Ông Tilo cho biết, loài voọc mông trắng được phát hiện vào năm 1930 trong một chuyến thám hiểm do nhà sinh học người Pháp – Jean Delacour dẫn đầu. Loài này được đặt theo tên của ông. Hai bộ da đã được thu thập từ một thợ săn địa phương ở thị trấn Hồi Xuân, huyện Quan Hóa (cũ), tỉnh Thanh Hóa. Những con vật này đã bị săn bắn trong Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông ngày nay.
Trong hơn 50 năm, không có báo cáo nào về loài này cho đến năm 1987, khi những cá thể sống được quan sát tại Vườn quốc gia Cúc Phương. Điều này đã thúc đẩy Hội động vật học Frankfurt khởi động một chương trình bảo tồn linh trưởng Việt Nam tập trung chính vào loài voọc mông trắng.
Ông Tilo Nadler chuyên gia bảo tồn động vật hoang dã chia sẻ về loài voọc mông trắng đang tồn tại ở Việt Nam, tại hội thảo quốc tế do UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức (Ảnh: Thái Bá).
“Thông qua các cuộc khảo sát sâu rộng vào thập niên 90, chúng tôi đã xác định được 16 quần thể biệt lập với tổng số khoảng 300 cá thể. Nạn săn bắn trộm diễn ra rất phổ biến và động vật bị săn bắt chủ yếu để sản xuất cái gọi là cao thuốc (y học cổ truyền) và cũng để làm chiến lợi phẩm”, ông Tilo cho hay.
Chuyên gia hàng đầu thế giới, có hàng chục năm nghiên cứu chuyên sâu về loài động vật này ở Việt Nam chia sẻ tiếp, trong suốt 10 năm đầu điều tra thực địa 1990-1999, ông cùng các cộng sự đã thu thập số liệu được hơn 300 cá thể bị giết hại. Nhưng con số thực tế chắc chắn còn cao hơn nhiều. Điều này có nghĩa là tổng số lượng cá thể của toàn quần thể đã bị giảm 50%.
Thành trì cuối cùng
Ông Tilo Nadler thông tin thêm, sự hiếm có của loài này và áp lực bị săn bắn cực kỳ cao trước đây đã dẫn đến việc chúng được xếp vào danh sách Cực kỳ Nguy cấp, cả trong Sách đỏ Việt Nam và Sách đỏ Thế giới – IUCN về các loài bị đe dọa. Ngoài ra, voọc mông trắng còn là một trong 25 loài linh trưởng có nguy cơ bị tuyệt chủng cao nhất trên thế giới.
Gia đình voọc mông trắng tại núi đá ở Ninh Bình (Ảnh: Thái Bá).
Voọc mông trắng là loài đặc hữu trong một vùng phân bố tương đối nhỏ hẹp nằm trên một diện tích khoảng 4.000km2. Nhưng sinh cảnh sống thực tế của chúng lại là các thành tạo núi đá vôi hiểm trở, có diện tích thực tế chỉ dưới 20.000ha thuộc các tỉnh Ninh Bình và Phú Thọ, Thanh Hóa và Thủ đô Hà Nội.
“Nạn săn bắn trộm cực đoan đã dẫn đến sự tuyệt chủng của 11 trong số 16 quần thể biệt lập ban đầu cho đến khoảng năm 2010. Hiện nay, ở Việt Nam chỉ còn lại 5 quần thể trong tự nhiên và 2 quần thể không sống tự nhiên”, ông Tilo cho hay.
Các quần thể voọc mông trắng trong tự nhiên ở Việt Nam hiện nay gồm: Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long (Ninh Bình) và rừng phòng hộ Lạc Thủy (Khu phức hợp núi đá vôi Đồng Tâm, Lạc Thủy tỉnh Phú Thọ). Đây là nơi sinh sống của quần thể lớn nhất, với khoảng hơn 200 cá thể. Tuy nhiên, nó tạo thành một quần thể hợp nhất với khoảng 40 cá thể nữa ở rừng phòng hộ Lạc Thủy với tổng số lượng quần thể khoảng 240 cá thể.
Bẫy ảnh phát hiện quần thể voọc mông trắng mới nhất ở Ninh Bình tại khu rừng phòng hộ Đồng Thái, tỉnh Ninh Bình (Ảnh: Thái Bá).
Quần thể thứ 2 tại rừng phòng hộ Kim Bảng (Khu phức hợp núi đá vôi Kim Bảng, Hà Nam cũ, nay là tỉnh Ninh Bình). Quần thể này lớn thứ hai với khoảng 120 cá thể, đã chịu áp lực cực kỳ cao trong nhiều thập kỷ do mất môi trường sống, bị thu hẹp để khai thác đá sản xuất công nghiệp xi măng.
Quần thể thứ 3 ở khu rừng phòng hộ Đồng Thái (Khu phức hợp núi đá vôi Yên Mô, Đồng Thái, tỉnh Ninh Bình). Quần thể này có dưới 40 cá thể, mới được tái khảo sát và xác nhận. Quần thể thứ 4 ở khu rừng đặc dụng Hương Sơn (Khu rừng Văn hóa, Lịch sử Hương Sơn, chùa Hương, Hà Nội), nơi đây còn một quần thể nhỏ còn sót lại tồn tại không quá 20 cá thể.
Cuối cùng là quần thể tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông (tỉnh Thanh Hóa), còn sót lại một quần thể nhỏ, ước đoán còn khoảng 10 cá thể.
Ông Tilo bên cá thể voọc mông trắng tại Chương trình tái hoang dã tại di sản thế giới Tràng An (Ảnh: Thái Bá).
Ngoài ra, còn có hai quần thể không sống trong tự nhiên là Trung tâm Cứu hộ linh trưởng nguy cấp (Vườn quốc gia Cúc Phương) hiện đang có 19 cá thể và Chương trình tái hoang dã tại di sản thế giới Tràng An (Ninh Bình).
Cấp thiết bảo tồn
Các biện pháp cấp thiết bảo tồn voọc mông trắng được ông Tilo Nadler đề xuất là sớm thành lập các khu bảo tồn. Việc nâng cấp tình trạng bảo vệ rừng cho bốn khu vực có quần thể trong tự nhiên là rất cấp thiết (rừng phòng hộ Lạc Thủy; Kim Bảng; Đồng Thái; Hương Sơn).
Cũng theo ông Tilo, việc thống nhất hành chính và quản lý chung khu vực đá vôi Đồng Tâm hiện đang thuộc tỉnh Phú Thọ với Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long là rất cần thiết.
Ngoài ra, việc thiết lập các hành lang xanh cũng cần được khảo sát kỹ lưỡng, đánh giá và đưa ra các giải pháp thực hiện hiệu quả nhất có thể. Cụ thể, là giữa Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long và rừng phòng hộ Kim Bảng; giữa rừng đặc dụng Hương Sơn với Khu du lịch Tam Chúc và rừng phòng hộ Kim Bảng.
Ông Trần Song Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình
Ông Trần Song Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình cho biết, trước và sau khi Khu Cảnh quan văn hóa – sinh thái voọc mông trắng Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc được UNESCO đưa vào danh sách dự kiến lập Hồ sơ đề cử Di sản thế giới, nhiều chương trình khảo sát, điều tra, nghiên cứu chuyên sâu đã được triển khai với sự tham gia của các nhà khoa học hàng đầu trong nước và quốc tế.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình nêu rõ, khu vực này là nơi sinh sống của quần thể voọc mông trắng – một trong những loài linh trưởng đặc hữu quý hiếm nhất thế giới, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học toàn cầu.
“Ninh Bình hướng tới không chỉ là việc xây dựng thành công một Hồ sơ đề cử Di sản thế giới, mà quan trọng hơn là từng bước xây dựng một mô hình quản lý và bảo tồn di sản hiệu quả, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học, gìn giữ các giá trị văn hóa và phát triển bền vững vì lợi ích của cộng đồng địa phương cũng như các thế hệ tương lai”, ông Tùng nhấn mạnh.
Theo dantri.com.vn
