Đồng Tháp triển khai mô hình lúa sinh thái tại vùng đệm Vườn quốc gia Tràm Chim, hướng đến cải thiện môi trường đồng ruộng, phục hồi sinh cảnh cho sếu đầu đỏ.
Đồng Tháp triển khai mô hình lúa sinh thái tại vùng đệm Vườn quốc gia Tràm Chim, hướng đến cải thiện môi trường đồng ruộng, phục hồi sinh cảnh cho sếu đầu đỏ.
Bảo tồn sếu đầu đỏ từ những thửa ruộng sinh thái
Mới đây, tại xã Tràm Chim, Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam (Vinarice) phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp tổ chức tập huấn quy trình canh tác lúa sinh thái vụ đông xuân 2026 – 2027. Đây là bước đi nhằm thúc đẩy sản xuất lúa bền vững, gắn sinh kế nông dân với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học tại vùng đệm Vườn quốc gia Tràm Chim.
Ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, phát biểu tại buổi tập huấn quy trình canh tác lúa sinh thái vụ đông xuân 2026 – 2027. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Mô hình có 10 thành viên của Tổ hợp tác Lúa Sếu Tràm Chim tham gia với diện tích 66 ha. Nông dân được hướng dẫn canh tác theo hướng tăng sử dụng phân hữu cơ, giảm phân bón và thuốc BVTV hóa học, áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ, không đốt rơm rạ sau thu hoạch.
Doanh nghiệp đồng hành cung ứng vật tư đầu vào, hỗ trợ kỹ thuật và cam kết thu mua lúa với giá thị trường cộng thêm 300 đồng/kg. Cơ chế liên kết này được kỳ vọng tạo động lực để nông dân thay đổi tập quán canh tác, từng bước hình thành vùng nguyên liệu lúa sinh thái.
Theo ông Nguyễn Văn Bé Hai, Tổng Giám đốc Vinarice, sản xuất lúa sinh thái là hoạt động quan trọng thuộc dự án bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ tại Vườn quốc gia Tràm Chim. Mô hình không chỉ hướng đến sản xuất hạt gạo chất lượng mà còn góp phần cải thiện môi trường, tạo điều kiện phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước.
Sếu đầu đỏ là loài chim quý hiếm, được xem là biểu tượng của hệ sinh thái Tràm Chim. Vì vậy, để loài chim này có thể trở về và sinh sống lâu dài, bên cạnh các giải pháp bảo vệ trực tiếp, việc phục hồi môi trường sinh thái, nhất là hoạt động sản xuất nông nghiệp tại vùng đệm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Ông Bé Hai nhấn mạnh, bảo tồn thiên nhiên phải gắn liền với bảo đảm sinh kế và lợi ích của người dân. Không thể yêu cầu người dân thay đổi tập quán sản xuất, giảm phân bón, thuốc BVTV hay áp dụng quy trình mới nếu không quan tâm đến năng suất, chi phí và thu nhập.
Ông Nguyễn Văn Bé Hai, Tổng Giám đốc Vinarice chia sẻ định hướng phát triển mô hình lúa sinh thái gắn với lợi ích kinh tế của nông dân và mục tiêu bảo tồn sếu đầu đỏ tại Tràm Chim. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
“Chúng ta không làm lúa sinh thái bằng cách hi sinh lợi ích kinh tế của nông dân. Ngược lại, phải tìm ra phương thức canh tác vừa bảo đảm thu nhập, vừa cải thiện môi trường và tạo điều kiện để sếu đầu đỏ trở về Tràm Chim”, ông Bé Hai chia sẻ.
Để mô hình thành công cần có sự phối hợp giữa doanh nghiệp, nhà khoa học, chính quyền địa phương và nông dân. Trong đó, doanh nghiệp và tổ kỹ thuật phải thường xuyên bám sát đồng ruộng, hướng dẫn người dân sử dụng giống, phân bón, quản lý nước, phòng trừ dịch hại và xử lý rơm rạ phù hợp với yêu cầu sản xuất sinh thái.
Từ thực tế sản xuất, ông Bùi Quang Sang, Tổ trưởng Tổ hợp tác Lúa Sếu Tràm Chim cho biết người dân địa phương ngày càng nhận thức rõ vai trò của sản xuất nông nghiệp gắn với bảo vệ môi trường. Bởi Tràm Chim không chỉ là vùng sản xuất lúa mà còn có vườn quốc gia – nơi cư trú của nhiều loài chim quý, trong đó có sếu đầu đỏ.
Tham gia mô hình, nông dân nhận thấy việc giảm sử dụng thuốc BVTV giúp tiết kiệm chi phí, hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe người sản xuất và môi trường đồng ruộng. Đáng mừng là cây lúa vẫn phát triển tốt, ít bị sâu bệnh, năng suất có xu hướng tăng.
Thực tế cho thấy sản xuất lúa sinh thái không chỉ là thay đổi một số biện pháp kỹ thuật mà còn hướng đến thay đổi tư duy canh tác. Thay vì phụ thuộc vào phân bón và thuốc BVTV hóa học, người dân từng bước tiếp cận phương thức sản xuất thân thiện với môi trường, chú trọng cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng.
Mô hình sản xuất lúa sinh thái với diện tích 66 ha nhằm tạo môi trường sống và phục hồi sinh cảnh cho sếu đầu đỏ. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Liên kết chuỗi giá trị, tạo động lực nhân rộng
Theo ông Trần Thanh Nam, Bí thư Đảng ủy xã Tràm Chim, tỉnh Đồng Tháp, muốn phát triển sản xuất lúa sinh thái trên diện rộng, điều quan trọng là phải giải quyết hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ môi trường và lợi ích kinh tế của người trồng lúa.
Nếu chỉ vận động nông dân giảm phân bón, thuốc BVTV nhưng chưa có thị trường tiêu thụ và giá trị gia tăng tương xứng, việc duy trì mô hình lâu dài sẽ gặp khó khăn. Ngược lại, khi sản phẩm có vùng nguyên liệu, doanh nghiệp tham gia liên kết và đầu ra ổn định, người dân sẽ có thêm động lực chuyển đổi.
Do đó, địa phương xác định phát triển nông nghiệp sinh thái cần được triển khai từng bước, bắt đầu từ những mô hình phù hợp, đánh giá hiệu quả thực tế, kịp thời tháo gỡ khó khăn trước khi nhân rộng. Đối với Tràm Chim và khu vực Tam Nông, hướng sản xuất này còn mang ý nghĩa đặc biệt bởi vùng canh tác nằm trong không gian sinh thái đất ngập nước gắn với sinh cảnh của sếu đầu đỏ.
Theo Đề án Bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ tại Vườn quốc gia Tràm Chim giai đoạn 2022 – 2032, Đồng Tháp đặt mục tiêu phục hồi, phát triển quần thể sếu, đồng thời cải tạo, phục hồi hệ sinh thái và xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp sinh thái, bền vững. Trong đó kết hợp sinh kế người dân với bảo vệ môi trường là một trong những định hướng quan trọng.
Các thành viên Tổ hợp tác Lúa Sếu Tràm Chim bên mô hình sản xuất lúa sinh thái. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho biết, ngành nông nghiệp đang phối hợp với Tập đoàn PAN và các doanh nghiệp triển khai mô hình sản xuất lúa sinh thái trên địa bàn. Doanh nghiệp tham gia cung ứng vật tư đầu vào, hỗ trợ kỹ thuật và kết nối tiêu thụ sản phẩm, góp phần tạo niềm tin cho nông dân khi chuyển đổi phương thức sản xuất.
Theo ông Thiện, doanh nghiệp là lực lượng nắm bắt sớm nhu cầu thị trường, có khả năng dẫn dắt sản xuất theo hướng đáp ứng yêu cầu tiêu thụ. Vì vậy, sự tham gia của doanh nghiệp không chỉ giúp giải quyết bài toán đầu ra mà còn tạo điều kiện xây dựng chuỗi liên kết, nâng cao giá trị lúa gạo.
Trong vụ đông xuân 2026 – 2027, ngành nông nghiệp Đồng Tháp sẽ tiếp tục đồng hành với nông dân, phối hợp cùng doanh nghiệp và các đơn vị chuyên môn triển khai mô hình, hướng dẫn áp dụng tiến bộ kỹ thuật, từng bước hoàn thiện quy trình canh tác lúa sinh thái. Qua đó tạo cơ sở đánh giá hiệu quả và xem xét nhân rộng tại vùng đệm Vườn quốc gia Tràm Chim.
Lễ ký kết các thỏa thuận hợp tác phát triển Cánh đồng sinh thái Tràm Chim giữa chính quyền, doanh nghiệp và nông dân. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
“Với diện tích 66 ha trong vụ đầu tiên, mô hình chưa lớn nhưng mở ra hướng sản xuất mới tại vùng đất Tràm Chim. Giá trị không chỉ nằm ở sản lượng lúa hay mức giá thu mua cao hơn mà còn ở khả năng thay đổi tập quán sản xuất, giảm áp lực lên môi trường và khôi phục cân bằng sinh thái đồng ruộng.
Khi nông dân có thu nhập ổn định, doanh nghiệp tìm được nguồn nguyên liệu chất lượng và môi trường tự nhiên được cải thiện, mục tiêu bảo tồn sếu đầu đỏ sẽ có thêm nền tảng thực hiện. Những thay đổi từ từng thửa ruộng hôm nay không chỉ góp phần tạo ra hạt gạo sinh thái mà còn mở hướng phục hồi sức sống cho vùng đất ngập nước Tràm Chim”, ông Lê Chí Thiện – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp nói.
