Chim trời ở Hà Tĩnh vẫn bị tàn sát

Tồn tại dai dẳng

Ngày 19/10, PV Báo Nông nghiệp và Môi trường có mặt tại vùng nước nổi, thuộc địa bàn xã Đan Hải (Hà Tĩnh) để ghi nhận tình trạng săn bắt chim di cư trái phép. Được biết, đây là “điểm nóng” về đánh bắt chim trời, chim hoang dã ở phía Bắc tỉnh Hà Tĩnh. Với sự nhập cuộc của chính quyền địa phương và cơ quan chức năng, tình hình trong những năm qua ít nhiều có chuyển biến, tuy nhiên vẫn chưa thể xử lý dứt điểm.

Di chuyển trên tuyến đường ven biển đến địa phận cầu Cửa Hội, khu vực giáp ranh với tỉnh Nghệ An, phóng tầm mắt ra xa là những cánh đồng ngập nước cùng những ao nuôi thủy sản mọc lên san sát của người dân. Hướng ánh nhìn đến một số điểm, dễ dàng bắt gặp mô tuýp “thiên la địa võng” được giăng sẵn nhằm mục đích “hút” chim trời bay đến. Có vị trí đặt lưới bản rộng, có nơi dùng cò giả lẫn chim thật, kết hợp thiết bị tạo âm thanh hòng dẫn dụ, cách không xa là những chòi canh dựng tạm để quan sát và tập kết chiến lợi phẩm, nhìn chung cách thức săn bắt muôn hình vạn trạng.

Qua trao đổi, đại diện Phòng Kinh tế xã Đan Hải thừa nhận, vẫn còn tình trạng sử dụng lưới, bẫy, cò giả, âm thanh dẫn dụ và các hình thức khác để săn bắt chim hoang dã, chim di cư, cũng như phát sinh hoạt động mua bán, tập kết, kinh doanh, chế biến, sử dụng mặt hàng này. Vấn nạn trên ảnh hưởng đến công tác bảo vệ đa dạng sinh học, môi trường sinh thái, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các hành vi vi phạm pháp luật, gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước trên địa bàn.

Lực lượng chức năng đã trực tiếp xử lý 21 điểm săn bắt, làm việc với 2 ban quản lý chợ, thực hiện ký cam kết với 5 nhà hàng, cơ sở kinh doanh. Từ kết quả thực tế đã tiêu hủy hơn 350 mô hình chim giả làm bằng xốp, hơn 5.300 cây nhựa dính, đồng thời thả về tự nhiên hơn 40 cá thể chim. Mặt khác, một số hộ liên đới đã tự giác tiến hành tháo dỡ, thu gom dụng cụ săn bắt và chấp hành yêu cầu của lực lượng chức năng.

Kết quả trên cho thấy công tác tuyên truyền, vận động và kiểm tra đã tạo được chuyển biến nhất định, tuy nhiên điều đáng lo là tình trạng vi phạm vẫn còn tái diễn, nhất là khi bước vào giai đoạn cao điểm của mùa chim di cư. Một số khu vực sau quá trình kiểm tra, xử lý lại tái dựng lưới, bẫy và các phương tiện dẫn dụ.

Nguyên nhân được nêu là do địa bàn rộng, các điểm bẫy bắt phân tán gây khó khăn cho công tác kiểm tra, phát hiện và xử lý. Tâm lý một bộ phận người dân vẫn xem việc bẫy, bắt chim là hoạt động thông thường, họ chưa nhận thức đầy đủ tác động đối với môi trường, đa dạng sinh học và các quy định của pháp luật. Ngoài ra, đây là nghề “truyền thống” của một số hộ dân bản địa, để thay đổi tư duy, nếp nghĩ, chuyển đổi nghề nghiệp cần thêm một khoảng thời gian nhất định.

Cùng với xã Đan Hải, 2 xã Cổ Đạm, Tiên Điền cũng được xem là vùng trọng điểm, nguy cơ cao về săn bắt, bẫy, mua bán, vận chuyển, tiêu thụ chim hoang dã, chim di cư. Đáng nói, Hạt Kiểm lâm Nghi Xuân – Hồng Lĩnh được giao quán xuyến các địa bàn này, từ gánh nặng đặt ra đòi hỏi phải chủ động đi trước một bước.

“Trước mùa cao điểm, đơn vị đã tham mưu phương án, cách thức đến chính quyền các cấp và các cơ quan chuyên môn. Quá trình làm đã ban hành nhiều công văn liên quan để thực hiện. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng tiến hành ký cam kết với các nhà hàng, làm việc trực tiếp với Ban quản lý chợ, với một số hộ nguy cơ cao, quy trình, các bước đầy đủ và bài bản. Dù chưa thể xử lý triệt để nhưng diễn biến có chiều hướng giảm mạnh qua từng năm, so với năm ngoái giảm 50 – 60%, nếu so với 6, 7 năm trước, thời điểm nở rộ nhất phải giảm đến 70%. Qua nắm bắt, hình thức săn bắt chủ yếu là dùng chim giả làm mồi, dùng chim thật (cò, cói, vạc) tạo âm thanh, ngày xưa các đối tượng thường dùng nhạ (nhựa) cây, nay chuyển đổi sang nhựa công nghiệp, hình thức khác nữa là dùng lưới”, ông Hồ Thế Nam, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Nghi Xuân – Hồng Lĩnh cho biết.

Khái niệm chung chung, khó xử lý

Theo ông Hồ Thế Nam, quá trình kiểm tra, xử lý hành vi săn bắt chim di cư đối diện với những rào cản, khó khăn mang tính khách quan (địa bàn trải rộng, một số người dân vẫn giữ thói quen, tập tục từ nhiều năm trước, tiếp nối qua nhiều thế hệ, có cung ắt có cầu…), đặt trong bối cảnh đó rất khó để thay đổi toàn diện chỉ trong một sớm một chiều, nhất thiết phải kiên trì dưới dạng mưa dầm thấm lâu.

Nhìn rộng, tỉnh Hà Tĩnh nói chung, khu vực phía Bắc nói riêng chịu nhiều tác động từ các loại hình thiên tai (nhiệt độ tăng cao, tần suất mưa bão dày hơn…), điều này vô hình trung làm thay đổi, biến động rõ rệt địa điểm cư trú của các loài chim di cư, thể hiện qua số lượng tổng đàn tìm về giảm mạnh trong năm nay. Đà này, kết hợp tình trạng săn bắt tận diệt của một số đối tượng càng góp phần thu hẹp môi trường sống của chim hoang dã.

Không phủ nhận sự vào cuộc của chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn, tuy nhiên hành lang pháp lý thay đổi liên tục đang tạo ra những vấn đề nhất định. Xoay quanh nội dung này, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Nghi Xuân – Hồng Lĩnh nói rõ: “Trước đây Nghị định số 35/2019/NĐ-CP và Nghị định số 07/2022/NĐ-CP sửa đổi một số điều quy định chim là động vật trên cạn, Bộ NN-PTNT (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) ban hành Quyết định số 4737/QĐ-BNN-TCLN quy định danh mục các loài động vật hoang dã trên cạn được phép đánh bắt như ếch, chuột đồng…, nếu đánh bắt những loài khác không có trong danh mục là hành vi vi phạm.

Tuy nhiên, từ khi Nghị định số 146/2026/NĐ-CP (chính thức có hiệu lực từ ngày 25/06/2026) quy định về việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp lại có những điểm khác biệt, mấu chốt là phải chứng minh “động vật có nguồn gốc từ rừng”, chung quy rất khó để xác định, thực thi.

Ông Hồ Thế Nam thông tin thêm, khi Nghị định 146 được ban hành, phòng chuyên môn của Chi cục Kiểm lâm tỉnh đã chủ động hướng dẫn thực thi, tinh thần là phải hết sức thận trọng, triển khai chặt chẽ, nếu căn cứ xử phạt phải chứng minh được là động vật rừng. Chế tài đặt ra như thế, thành thử bấy lâu nay đơn vị chưa tiến hành xử phạt, hình thức chủ yếu vẫn đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, tiêu hủy các vật dụng đánh bắt, đồng thời thả các cá thể về môi trường tự nhiên.